Op Hesten, boven Senja, ontdekken we dat niet alles wat waardevol is ook iets hoeft op te leveren
We stonden bijtijds op deze zondagochtend. Niet omdat het moest, maar omdat we dat zelf wilden. De weersvoorspellingen waren uitstekend en Hesten riep. Die markante berg op Senja. Beroemd vanwege het uitzicht op zijn nog beroemdere buurman Segla. De berg die op bijna iedere ansichtkaart van het eiland lijkt te staan.
Vanaf de parkeerplaats in Fjordgård liep het pad eerst vriendelijk omhoog door graslanden en lage begroeiing. Over planken op drassig land. Daarna werd het steiler. Rotsen. Losse stenen. Steeds weer een bocht die uitzicht gaf op een volgend decor, dat steeds maar van perspectief bleek te veranderen. Uiteindelijk klommen we bijna vijfhonderd hoogtemeters en liepen we zo’n acht kilometer in totaal. Goed te doen allemaal.
Wat vooral bleef hangen, waren niet de cijfers. Het was het moment waarop Segla zich voor het eerst volledig liet zien. Die berg is nauwelijks te beschrijven. Een donkere granieten kathedraal die bijna loodrecht uit het landschap omhoog lijkt te schieten. Massief. Onaantastbaar. Alsof een reus ooit een gigantisch stuk steen uit de aarde heeft getrokken en rechtop heeft gezet.
We bleven een tijdje zwijgend kijken.
Dat gebeurt vaker in Noorwegen.
Je loopt. Je praat wat. Je denkt aan thuis, aan morgen, aan het nieuws of aan het avondeten. En dan verschijnt er ineens een uitzicht dat alle gedachten en woorden overbodig maakt.
Nutteloze kennis
Misschien was het daardoor dat Kaya en ik onderweg terechtkwamen in een filosofisch gesprek over iets heel anders: ‘nutteloze kennis.’ Ook tijdens het fietsen door Italië met Oege tijdens Onze Giro komt dit thema regelmatig langs. De zoveelste tempel. Uitzoeken wanneer en door wie ie waarvoor is gebouwd. Mijn fietsmaat Oege Boonstra noemt dat nutteloze kennis. Wat is dat? Bestaat het überhaupt?
Waarom vinden mensen, zoals Kaya, het eigenlijk belangrijk om te weten welke vogel daar zingt? En hoe ie eruitziet?
Wat heb je eraan als je een fjellrype kunt onderscheiden van een sneeuwgors? Waarom zou je de naam van een plant willen kennen? Of weten hoe een berg heet die er over duizend jaar nog precies hetzelfde uitziet?
Je kunt tenslotte ook gewoon genieten.
Of niet?
Terwijl we verder omhoogklauterden, realiseerde ik me dat deze vraag misschien breder is. Wat heb je eigenlijk aan dit uitzicht? Wat levert het op?
Niets?!
En tegelijk alles.
We leven in een tijd waarin bijna alles wordt afgemeten aan rendement. Spreadsheets. KPI’s. Wat draagt iets bij? Wat levert het op? Wat is het nut?
Een begrijpelijke vraag.
Niet alles wat waardevol is, is immers nuttig.
Muziek is zelden nuttig. Als je naar je gevoel een belangrijk concert mist, wordt het gewoon weer morgen en gaat alles verder. Literatuur meestal ook niet. Of juist wel. Neem 1984 van George Orwell. Dat boek veranderde de geschiedenis niet zoals een wet, een oorlog of een revolutie dat doet.
1984
Precies in 1984 maakte ik als eindredacteur samen met mijn collega’s van het Utrechts Nieuwsblad een weekeinde bijlage over de invloed van Orwells boek. We concludeerden dat de auteur de taal veranderde waarmee we sindsdien over macht, toezicht, propaganda en de manipulatie van waarheid spreken. Big Brother, nieuwspraak en gedachtenpolitie zijn gewone begrippen geworden zodra we het hebben over regimes die de werkelijkheid naar hun hand willen zetten. Zo kan een roman, schijnbaar nutteloos, toch historisch gewicht krijgen.
Een goed gesprek levert vaak niet direct iets tastbaars op. En liefde dan? Zeg het maar.
De meesten van ons zouden zeggen dat juist daar het leven betekenis krijgt.
Misschien geldt dat ook voor een berg als Hesten.
De klim maakt je niet rijker. Je carrière schiet er niet van op. Je inbox wordt er niet leger van.
Maar ergens onderweg gebeurt er wel iets.
Je vertraagt.
Je kijkt beter.
Je verwondert je.
Je geniet ademloos.
En misschien herinner je jezelf eraan wie je eigenlijk wilt zijn.
Want uiteindelijk zeggen onze keuzes iets over onze waarden. Over wat wij belangrijk vinden. Over de betekenis die wij wel of niet aan ons leven willen geven. Als je ervoor kiest om op een vrije dag een berg op te lopen, niet omdat het moet maar omdat je wilt kijken, ervaren en begrijpen, dan zegt dat misschien iets over de mens die je probeert te zijn.
Nieuwsgierig.
Aandachtig.
Ontvankelijk voor schoonheid.
Dat lijkt misschien weinig.
Maar misschien is het juist veel.
Boven op Hesten kregen we daarvoor opnieuw een bevestiging. Onder ons lagen de fjorden. In de verte de oceaan. Rondom de grillige bergen van Senja. En recht voor ons Segla, alsof hij speciaal voor ons op deze plek was neergezet.
Sommige uitzichten laten zich niet fotograferen.
Ze laten zich alleen beleven.
Al deden we natuurlijk toch een poging.
Duivelstanden
Na deze indrukwekkende hike reden we verder naar twee andere beroemde uitzichtpunten van Senja. Eerst naar Bergsbotn, waar een elegant uitkijkplatform boven het fjord hangt. Daarna naar Tungeneset, waar houten vlonders je tussen de gladde rotsen naar de rand van de oceaan leiden.
Daar zagen we opnieuw wat Senja zo bijzonder maakt. Bergen die rechtstreeks uit zee oprijzen. Water dat voortdurend van kleur verandert. Die vijftig tinten blauw kwamen opnieuw binnen. Rotsen die door wind, ijs en oceaan zijn gevormd tot kunstwerken waar geen mens aan te pas is gekomen.
In de verte, aan de andere kant van het diepblauwe water, zagen we de bergen die de bijnaam Duivelstanden dragen. Okshornan is de originele naam, oftewel: de hoorns van een os.
Vanavond laat keren we terug naar Tungeneset.
Het is midzomernacht.
De vooruitzichten zijn vooralsnog perfect.
En als dat toch onverhoopt niet zo is?
Ach, wat zou het.
Want misschien is dat wel de laatste les van vandaag.
Niet alles hoeft iets op te leveren.
Soms is het genoeg om er te zijn.
Aan de rand van de oceaan. In het land van de zon die niet ondergaat.
Kijkend naar het licht. Luisterend naar de stilte.
En wetend dat sommige van de mooiste dingen in het leven juist daarom zo waardevol zijn, omdat ze volstrekt nutteloos zijn.
Dit verhaal verscheen eerder op Substack